Komputery

Trudno sobie wyobrazić komputer bez monitora. Tak na dobrą sprawę bez monitora korzystanie z komputera nie ma większego sensu. Jest to tak zwane urządzenie wyjścia. Umożliwia ona bezpośrednie komunikowanie się użytkownika z komputerem. Podstawowym zadaniem, jakie monitor ma do spełnienia jest wizualizowanie efektów pracy komputera. Monitory sprzed lat w niczym nie przypominały tych współczesnych. Jeżeli chodzi o nasze rodzime komputery, to ich historia rozpoczęła się pod koniec lat pięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Korzystano wówczas ze specjalnych synchroskopów. Potem natomiast przyszła kolej na dalekopis, a następnie na elektryczną maszynę do pisania. Później natomiast przez dość długi czas w charakterze monitora komputerowego występował telewizor. Dzisiaj zaś wygląda to zupełnie inaczej. Aby monitor mógł być przez komputer obsługiwany, potrzebna jest do tego celu karta graficzna. Dzisiaj mówi się o dwóch rodzajach monitorów komputerowych. Pierwsze spośród nich to monitory CRT. Z wyglądu przypominają nieco konwencjonalne telewizory – są duże, stosunkowo ciężkie i zajmują na biurku całkiem sporo miejsca. Dzisiaj kupić można w zasadzie tylko siedemnasto- oraz dziewiętnastocalowe monitory CRT, ponieważ piętnastocalowe wycofano już z rynku i takie można nabyć co najwyżej od kogoś lub gdzieś na aukcji internetowej. Obecnie monitory takie są wypierane z rynku przez monitory LCD. Są one określane również mianem paneli ciekłokrystalicznych. Ich zdecydowanie największymi zaletami jest nieduża waga oraz przyjazne gabaryty. Taki monitor nie zajmuje na biurku dużo miejsca. Jest też bardziej energooszczędny, ponieważ potrzebuje mniej energii elektrycznej aniżeli monitor CRT. Jedne i drugie monitory nie są pozbawione niestety wad, ale każdy z nich odznacza się tez wieloma zaletami. Dla przykładu monitory CRT, chociaż zużywają więcej prądu i są znacznie większe, to jednak lepiej odwzorowują kolory, a wyświetlany na nich obraz widoczny jest pod każdym kątem. Z ustawianiem rozdzielczości też nie ma tu problemów – przypadku monitorów LCD konieczne jest w tym przypadku jeszcze skalowanie. Monitory LCD mają również wciąż poważny problem z odwzorowaniem czerni. Spośród ich zalet natomiast na pewno należy wymienić to, że nie występuje na nich efekt migotania, nie odkształcają obrazu, a wytwarzane przez nie emisje są słabsze niż w przypadku monitorów CRT. Tym samym LCD nie są aż tak szkodliwe dla wzroku. Na wybór którego monitora użytkownik się zdecyduje – to już jego indywidualna decyzja. Za monitor CRT na pewno zapłaci mniej, chociaż te różnice w cenach pomiędzy monitorami LCD już coraz bardziej się zacierają. Na pewno jeżeli ktoś pracuje z takimi aplikacjami jak CAD/CAM, to z monitorów CRT będzie miał o wiele większy pożytek. To samo również powiedzieć można o osobach, które bardzo dużo czasu poświęcają na gry komputerowe. Ceny monitorów są bardzo zróżnicowane – rozpiętość jest całkiem spora, aczkolwiek już i za czterysta złotych kupić można naprawdę niezły monitor.

Procesor jest mózgiem komputera natomiast płyta główna jego sercem. Te, wypowiedziane już bardzo dawno temu słowa są najprawdziwszą z prawd dotyczącą wszystkich komputerów. Jednak w odróżnieniu od medycyny tu jest trochę inaczej. Mózg człowieka po ustaniu pracy serca pracować jeszcze może kilka minut po czym dopiero przestaje funkcjonować. W wypadku komputerów sprawa jest jasna – procesor nie może działać bez płyty głównej i na odwrót, w wypadku zatrzymania pracy jednego z nich, drugie przestaje działać natychmiast. Skupmy się jednak na sercu. Płyta główna jest największą (i wielu przypadkach niestety najdroższą) częścią naszego komputera. Jej zadaniem jest łączenie ze sobą wszystkich innych komponentów i dbanie o to, aby wszystko działało tak jak należy, odpowiada ona również za komunikacją między tymi komponentami czyli mówiąc w skrócie ma masę roboty. Jak już wspomniałem podpina się do niej wszystkie inne komponenty naszego komputera. Są one podpinane albo bezpośrednio (karty rozszerzeń, pamięci RAM) albo pośrednio za pomocą taśm (dyski, napędy). Zostaje jeszcze zasilacz, który jest natomiast podpinany za pomocą specjalnych kabli. Cała komunikacja odbywa się za pomocą magistrali, które tak naprawdę budują całą płytę główną. Są to tysiące niewidocznych dla oka ścieżek po których przesyłane są dane. Magistrale te łączone są jednak w większe ścieżki (które już możemy zobaczyć gołym okiem) i nazywane są szynami magistrali. Wyróżnia się na chwilę obecną trzy główne szyny magistrali, z czego jednak odpowiedzialna jest za adresowanie komórek danych, druga za ich wyszukiwanie, a trzecia za ich dostarczanie (mówiąc oczywiście ogólnie, gdybyśmy chcieli się bowiem zagłębiać w szczegóły przypuszczam, że część czytelników by totalnie zgłupiała). Na płycie głównej znajduje się również bardzo ważna część komputera, a mianowicie BIOS. Składają się na niego dwie części, sam BIOS oraz bateria od BIOSu. Przydaje się ona w wypadku gdy chcemy przykładowo zresetować BIOS do ustawień fabrycznych (które mimo wszystko różnią się od ustawień domyślnych). Aby to zrobić wystarczy na parę godzin wyjąć baterię od BIOSu. Niestety natura lubi płatać figle i przeważnie jest tak, że to co najważniejsze psuje się najczęściej. Tak jest i w tym wypadku. Awarie płyty głównej są dosyć częste, dotyczą one często temperatur, złego chłodzenia czy też braku szacunku dla komputera. W większości przypadków sytuacja jest jasna – jeżeli komputer w ogóle się nie włącza jest to albo zasilacz albo właśnie płyta główna (bardzo łatwo sprawdzić to wykluczając inne możliwości podpinając na przykład zasilacz do innego komputera [tylko pamiętajmy o napięciach maxymalnych!]). Zdarza się jednak, że będzie to mała usterka, którą można ręcznie naprawić. Jak dobrze wiemy komputer uruchamiany jest również za pomocą płyty głównej, następuje to poprzez zrobienie spięcia na dwóch „złączkach” płyty. Naciskając guzik na obudowie „popychamy” kable podpięte do tych dwóch końcówek tak aby zamknęły one obwód na chwilę i pozwoliły na wysłanie przez płytę główną sygnału do zasilacza aby zaczął pobierać prąd. Bardzo częstymi przypadkami jest poluzowanie tych kabelków co powoduje brak reakcji na naciśnięcie guzika na obudowie. Warto wtedy przed rozpoczęciem paniki otworzyć obudowę i sprawdzić czy wszystko jest na swoim miejscu. Możemy zaoszczędzić nie tylko sporą ilość pieniędzy w portfelu, ale również trochę nerwów i zdrowia.

Młodsi czytelnicy z pewnością pamiętają informatykę ze szkoły podstawowej, ewentualnie gimnazjum, gdzie urządzenia wejścia/wyjścia były jednym z pierwszych tematów omawianych na pierwszych lekcjach informatyki. Warto jednak nadmienić, że w większości przypadków lekcje te były omawiane „po łebkach” i na wymienieniu podstawowych urządzeń (takich jak klawiatura, mysz i monitor) się kończyło. Oczywiście do pewnego momentu nie można im nic zarzucić, albowiem zarówno i klawiatura, jak i mysz oraz monitor są takowymi urządzeniami, w tym wypadku klawiatura i mysz są urządzeniami wejścia, natomiast monitor jest urządzeniem wyjścia (no chyba, że mówimy o monitorze dotykowym, wtedy to stanowi on zarówno urządzenie wejścia jak i wyjścia). Cała rzecz leży tak naprawdę w nazewnictwie. Jak sama nazwa wskazuje urządzeniami wejścia nazywamy te urządzenia za pomocą, których wprowadzamy do komputera wszelkiego rodzaju dane. Możemy do nich zaliczyć przede wszystkim urządzenia trakcyjne czyli klawiaturę i myszkę, ale także pojawiające się w komputerach przenośnych trackballa, czy touchpada. Stanowią one „mobilną” wersje myszki i wszystkie wykorzystywane są do tych samych celów. Na urządzeniach trakcyjnych jednak się nie kończy. Do typowych urządzeń wejścia możemy zaliczyć również skaner czy napędy CD, DVD (nie mylić z nagrywarkami!) albowiem ich zadaniem jest wprowadzanie danych do naszego komputera. Urządzenia wyjścia natomiast są ich absolutnym przeciwieństwem. Dzięki nim bowiem możemy otrzymać w języku zrozumiałym przez ludzi (czytaj nie w języku binarnym) efekty naszej pracy. I tak o to podstawowymi urządzeniami wyjścia są drukarka czy monitor. Jednym z charakterystycznych urządzeń wyjścia są również głośniki (lub też słuchawki) za pomocą których słyszymy dźwięki kreowane przez komputer. Pragnąłbym jednak zauważyć, że oznaczenia te (czyli oznaczenie czy jest to urządzenie wejścia czy wyjścia) ogranicza się jedynie do zewnętrznych (oraz w niewielkim stopniu wewnętrznych jak napędy) urządzeń komputera, które podpinane są oddzielnie, nie można bowiem jednoznacznie sklasyfikować pamięci RAM, czy kart rozszerzeń (chociaż gdyby się uprzeć można było je zaklasyfikować zarówno do urządzeń wejścia jak i wyjścia). Ostatnimi urządzeniami jakie można sklasyfikować pod tym względem są urządzenia należące zarówno do kategorii urządzeń wejścia jak i wyjścia. Są to urządzenia za, których pomocą zarówno wprowadzamy dane do komputera jak i otrzymujemy dane zwrotne. Można do nich zaliczyć przede wszystkim monitory dotykowe czy urządzenia wielofunkcyjne gdzie w jednym „pudle” mieści się zarówno drukarka jak i skaner. Bardzo ważnymi urządzeniami wejścia/wyjścia są też nagrywarki CD/DVD oraz czytnik floop (popularny napęd dyskietek), albowiem za ich pomocą możemy również odczytywać zapisane już nośniki jak i nagrywać dane na nośniki nowe (w wypadku floopa nagrywać i odczytywać dane można z każdego nośnika). Urządzeń tych jest znacznie więcej (jak na przykład tablet, który przez długi czas był powodem sporów wielu producentów czy jest to koniec końców urządzenie wejścia, wyjścia czy obydwu z nich), ale nie ma sensu ich wymieniać, albowiem najważniejsze są urządzenia z których korzystamy na co dzień.

Karta graficzna jest jednym z wewnętrznych elementów komputera. Jest zarazem jednym z najważniejszych komponentów zestawu komputerowego. Wyróżnia się dwa rodzaje kart graficznych – karty graficzne zintegrowane z płytą główną naszego komputera, częściej jednak spotykamy się z drugim rodzajem kart graficznych, będących osobnymi kartami rozszerzeń. Kartę graficzną cechuje bardzo dużo parametrów, od których zależy jej jakość. Są to przede wszystkimi szybkość pracy, ilość pamięci (karta graficzna ma własną szynę pamięci, która zwana jest Video RAM), rozdzielczość (która jest niczym innym jak ilością pikseli w przekroju pionowym oraz w przekroju poziomym, im większa rozdzielczość tym obraz jest „mniejszy” (bardziej rozciągnięty), ale zdecydowanie bardziej czytelny i mniej szkodliwy dla zdrowia) oraz ilość kolorów wyświetlanego obrazu (jest to bardzo ważna cecha, albowiem nikt nie chce oglądać czarno białych filmów lub grać w monokolorystyczne gry). Chcąc opisać kartę graficzną od strony elektrycznej trzeba ją podzielić na cztery podstawowe elementy, z których ona się składa. Głównym elementem jest płyta drukowana, do której lutowane są wszystkie inne komponenty. Następnym elementem odpowiedzialnym bezpośrednio za pracę karty graficznej jest główny procesor odpowiadający za poprawne działanie karty oraz pamięć Video RAM. Ostatnim, czwartym, podstawowym elementem karty graficznej jest układ RAMDAC, o którym niewiele osób słyszało. Jest to układ elektroniczny odpowiadający za przetwarzanie obrazu cyfrowego na obraz analogowy, który będzie w stanie odczytać ekran naszego monitora. Chcąc wybrać kartę graficzną musimy ją odpowiednio dobrać do naszej płyty głównej. Na chwilę obecną karty graficzne produkowane są w trzech standardach, a co za tym idzie są montowane na jednej z trzech magistrali. Mowa tu o kartach ISA, PCI oraz AGP. Oczywiście można to potem dzielić na podkategorie takie jak PCI i PCI Express czy AGP x4/AGP x8, ale to już jest kwestia dobory karty przy składaniu lub modyfikowaniu naszego sprzętu. Głównym zadaniem karty graficznej jest nie – tak jak wielu ludzi uważa – „pokazywanie” obrazu. Do głównych zadań kart graficznych należy pobieranie obrazu w formie cyfrowej generowanego przez układ komputera na sygnał, który będzie zrozumiały dla monitora (mówiąc prościej: na obraz, który będzie ten monitor w stanie wyświetlić). W zależności od rodzaju monitora karta może konwertować sygnał wejściowy na wyjściowy w formie analogowej lub cyfrowej. Karty graficzne powinny być znane przede wszystkim graczom, albowiem to w dużej mierze od nich zależy od tego czy dana gra będzie poprawnie działać na naszym komputerze. Jest ona bowiem odpowiedzialna (a dokładniej odpowiednie układy elektroniczne na niej się znajdujące) za wyświetlanie szczegółowych efektów specjalnych takich jak wybuchy czy wystrzały, ale również takich jak cieniowanie czy fale na wodzie oraz za wyświetlanie całkiem zwykłych tekstur. Ba! Karta graficzna również decyduje o tym czy film będzie wyświetlał się normalnie czy też nie, co zależne jest również poniekąd o kodeków video.